Oddziaływanie terapii ortodontycznej na funkcjonowanie stawu skroniowo-żuchwowego

Pacjenci trafiający do gabinetów ortodontycznych coraz częściej zgłaszają nie tylko problemy estetyczne, ale również dolegliwości bólowe w obrębie twarzy, głowy i żuchwy. Rosnąca świadomość zdrowotna, łatwiejszy dostęp do rzetelnych informacji oraz coraz częstsze poruszanie tematyki zaburzeń stawu skroniowo-żuchwowego sprawiają, że pacjenci aktywnie poszukują przyczyn swoich objawów. Dla wielu z nich leczenie ortodontyczne ma stanowić odpowiedź nie tylko na problem wad zgryzu, ale również na przewlekły dyskomfort wpływający na jakość codziennego funkcjonowania. W tym kontekście funkcjonalne podejście do relacji pomiędzy zwarciem a stawem skroniowo-żuchwowym staje się jednym z kluczowych elementów nowoczesnej praktyki ortodontycznej. Niniejszy artykuł przybliża to zagadnienie w ujęciu klinicznym.

Zachęcamy do zapoznania się również z naszymi poprzednimi publikacjami:

• Powody stanów zapalnych zębów i sposoby ich zwalczania.
• Plastyka dziąseł - zasady klasyfikacji przypadków.

Z tego artykułu dowiesz się:

1. Jakie są najczęstsze objawy zaburzeń stawu skroniowo-żuchwowego u pacjentów?
2. Czy wady zgryzu mogą powodować problemy ze stawem skroniowo-żuchwowym?
3. W jaki sposób leczenie ortodontyczne wpływa na staw skroniowo-żuchwowy?
4. Dlaczego warto badać staw skroniowo-żuchwowy przed rozpoczęciem leczenia ortodontycznego?
5. Jak interdyscyplinarna współpraca (ortodonta, protetyk, fizjoterapeuta) poprawia efekty terapii ortodontycznej szczęki?

Jakie objawy zaburzeń stawu skroniowo-żuchwowego najczęściej obserwuje się u pacjentów?

Zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego mają często charakter wieloczynnikowy i niespecyficzny, co sprawia, że bywają niedodiagnozowane. W praktyce ortodontycznej najczęściej spotyka się następujące dolegliwości:

• ból w okolicy przedusznej, nasilający się podczas żucia lub ziewania,
• trzaski, tarcie lub przeskakiwanie w stawie,
• ograniczenie ruchomości żuchwy lub jej zbaczanie przy otwieraniu ust,
• napięciowe bóle głowy oraz dolegliwości w obrębie szyi,
• uczucie zmęczenia lub sztywności mięśni żucia.

Jak wskazuje Jeffrey P. Okeson w monografii Management of Temporomandibular Disorders and Occlusion (Elsevier, 2022), dolegliwości ze strony stawu skroniowo-żuchwowego mają najczęściej charakter wieloczynnikowy i wynikają z zaburzeń równowagi pomiędzy zwarciem, układem mięśniowym oraz strukturami stawowymi, a nie z izolowanej patologii samego stawu.

Czy określone wady zgryzu sprzyjają dysfunkcjom stawu skroniowo-żuchwowego?

Nie każda wada zgryzu prowadzi bezpośrednio do zaburzeń stawu, jednak istnieją nieprawidłowości, które istotnie zwiększają ryzyko ich wystąpienia. Wady klasy drugiej i trzeciej sprzyjają nieprawidłowemu położeniu głów żuchwy względem dołów stawowych, co może prowadzić do przeciążeń struktur wewnątrzstawowych. Zgryz krzyżowy oraz asymetrie łuków zębowych zaburzają symetrię pracy mięśni oraz fizjologiczny tor ruchu żuchwy.

Barbara Kawala w artykule Znaczenie zaburzeń czynnościowych narządu żucia w planowaniu leczenia ortodontycznego (Ortodoncja Współczesna, 2019) zwraca uwagę, że pominięcie zaburzeń czynnościowych na etapie diagnostyki może skutkować utrzymywaniem się lub nasileniem dolegliwości ze strony stawu skroniowo-żuchwowego, nawet przy prawidłowo przeprowadzonej korekcie zgryzu.

W jaki sposób terapia ortodontyczna wpływa na biomechanikę stawu skroniowo-żuchwowego?

Leczenie ortodontyczne modyfikuje relacje zwarciowe, a tym samym zmienia rozkład sił działających na staw skroniowo-żuchwowy. Prawidłowo zaplanowana terapia może prowadzić do:

• bardziej równomiernego obciążenia struktur stawowych;
• poprawy stabilności zwarcia;
• zmniejszenia nadmiernego napięcia mięśni żucia.

W codziennej praktyce klinicznej coraz częściej sięga się po rozwiązania umożliwiające precyzyjną kontrolę sił, takie jak zamki samoligaturujące, łuki ortodontyczne o stopniowanej aktywności (jak superelastyczne łuki niklowo-tytanowe Proclinic) czy systemy leczenia nakładkowego, w tym kleje do mocowania nakładek, np. GC Aligner Connect. Tego typu narzędzia sprzyjają bardziej fizjologicznej adaptacji układu stawowo-mięśniowego do zachodzących zmian.

Dlaczego diagnostyka stawu skroniowo-żuchwowego przed leczeniem ortodontycznym jest konieczna?

Brak oceny funkcjonowania stawu skroniowo-żuchwowego przed rozpoczęciem leczenia zwiększa ryzyko zaostrzenia istniejących dysfunkcji. Podstawą powinna być szczegółowa analiza kliniczna, obejmująca zakres ruchów żuchwy, tor otwierania oraz palpacyjną ocenę mięśni. W uzasadnionych przypadkach diagnostyka z wykorzystaniem tomografii komputerowej wiązki stożkowej umożliwia ocenę struktur kostnych i relacji przestrzennych stawu. Planowanie leczenia oparte na funkcji, a nie wyłącznie na estetyce, znacząco poprawia bezpieczeństwo terapii.

Jak współpraca interdyscyplinarna wpływa na efekty leczenia ortodontycznego?

Pacjent z objawami dysfunkcji stawu skroniowo-żuchwowego często wymaga leczenia zespołowego. Współpraca ortodonty z fizjoterapeutą stomatologicznym umożliwia równoległą normalizację napięć mięśniowych, natomiast konsultacja protetyczna bywa kluczowa przy planowaniu końcowej stabilizacji zwarcia. Takie podejście zwiększa przewidywalność efektów leczenia i zmniejsza ryzyko nawrotu dolegliwości.

Leczenie ortodontyczne a funkcjonowanie stawu skroniowo-żuchwowego - podsumowanie:

Terapia ortodontyczna wywiera istotny wpływ na funkcjonowanie stawu skroniowo-żuchwowego, nie tylko korygując wady zgryzu, ale także wspierając harmonijną współpracę mięśni i stawów. Odpowiednio zaplanowane leczenie może przyczynić się do zmniejszenia napięć mięśniowych, poprawy stabilności stawu oraz ogólnej równowagi układu stomatognatycznego.

Źródła:

1. Kawala B., Znaczenie zaburzeń czynnościowych narządu żucia w planowaniu leczenia ortodontycznego, Ortodoncja Współczesna, 2019.
2. Okeson J.P., Management of Temporomandibular Disorders and Occlusion, Elsevier, 2022.